Нүүрс Монголд яагаад чухал вэ, Хятад руу хэрхэн гардаг вэ?Coal explained: why it matters to Mongolia and how it reaches China

Монгол хэр их нүүрс экспортолдог вэ?How much coal does Mongolia sell abroad?

Гаалийн ерөнхий газрын урьдчилсан мэдээгээр Монгол Улс 2024 онд 83.7 сая тонн нүүрс экспортолсон нь түүхэнд анх удаа 80 сая тонноос давсан үзүүлэлт юм.According to preliminary figures from the Customs General Administration, Mongolia exported 83.7 million tonnes of coal in 2024, the first time exports passed 80 million tonnes.

Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр 2026 оны эхний есөн сард Монгол Улсын экспорт 51.2 хувиар буюу 5.5 тэрбум ам.доллараар өсч, 16.2 тэрбум ам.долларт хүрсэн. Энэ өсөлтийн 3.1 тэрбум ам.долларыг зэсийн хүдэр, баяжмал, 2 тэрбум ам.долларыг нүүрс бүрдүүлсэн. Нүүрсний экспортын дундаж үнэ жилийн өмнөхөөс тонн тутамд 5.1 ам.доллараар өндөр байв.According to the National Statistics Office, exports rose 51.2%, or US$5.5 billion, to US$16.2 billion in the first nine months of 2026. Copper ore and concentrate accounted for US$3.1 billion of the rise and coal for US$2 billion. Coal sold for US$5.1 a tonne more on average than a year earlier.

Хэн худалдаж авдаг вэ?Who buys it?

Хятад бол Монголын экспортын хамгийн том зах зээл бөгөөд Монголын нүүрс, зэсийн баяжмалын ихэнхийг худалдан авдаг. 2026 оны эхний есөн сард Хятад руу гаргасан экспортын 40.4 хувийг нүүрс, 46.9 хувийг зэсийн хүдэр, баяжмал эзэлжээ.China is Mongolia's largest export market and buys most of its coal and copper concentrate. In the first nine months of 2026, coal made up 40.4% of exports to China, and copper ore and concentrate 46.9%.

Зарим борлуулалтыг урьдчилан тохиролцдог. 2025 оны 11-р сард "Энержи Ресурс" компани "Чайна Энержи" компанид 2026 онд 4.9 сая тонн хүртэл коксжих нүүрсний баяжмал, 1 сая тонн бага чанарын коксжих нүүрсийг зах зээлийн үнээр нийлүүлэхээр тохиролцсон.Some sales are agreed in advance. In November 2025, the coal company Energy Resource agreed to supply China Energy in 2026 with up to 4.9 million tonnes of coking coal concentrate and 1 million tonnes of low-grade coking coal, at market prices.

Нүүрс хаана олборлогддог вэ?Where is it mined?

Төрийн өмчит "Эрдэнэс Тавантолгой" компани Өмнөговь аймгийн Цогтцэций суманд орших Тавантолгойн ордыг ашигладаг. Компанийн 2026 оны 7-р сарын 10-ны мэдээллээр Тавантолгойн ордыг жилд 50 сая тонн нүүрс олборлох хүчин чадалтайгаар ашиглах нэгдсэн техник, эдийн засгийн үндэслэл батлагдсан. Компани нүүрсээ биржээр арилжаалдаг.The state-owned company Erdenes Tavan Tolgoi mines the Tavan Tolgoi deposit in Tsogttsetsii soum of Umnugovi province. On July 10, 2026, the company said an integrated feasibility study for mining Tavan Tolgoi at a capacity of 50 million tonnes of coal a year had been approved. It sells its coal through exchange trading.

Хилээр хэрхэн гардаг вэ?How does it cross the border?

Нүүрсийг хил рүү ачааны машин болон төмөр замаар тээвэрлэдэг. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр 2026 оны эхний таван сард Монголын нийт экспортын 74.2 хувь Гашуунсухайт, Замын-Үүд боомтоор гарсан.Coal goes to the border by truck and by rail. According to the National Statistics Office, 74.2% of all Mongolia's exports in the first five months of 2026 left through the Gashuunsukhait and Zamiin-Uud border ports.

Зам, тээврийн яам болон "Эрдэнэс Тавантолгой" компани хилийн боомтуудаар гарах экспортын тээврийг нэмэгдүүлэх ажил хийж байна. 11-р сарын эхээр Гашуунсухайт-Ганцмод боомтоор өдөрт 430 орчим тээврийн хэрэгсэл нэвтэрч байсан бөгөөд эхний шатанд үүнийг хоёр дахин, цаашид өдөрт 1,200-д хүргэхээр төлөвлөж байна. Ханги-Мандал боомт руу өдөр бүр гарах экспортын тээврийн хэрэгслийн тоо 350-400-аас 11-р сарын 2-нд 530 болж нэмэгдсэн бөгөөд үүнийг 700-800-д хүргэхээр зорьж байна.The Ministry of Road and Transport and Erdenes Tavan Tolgoi are working to move more exports through the border crossings. In early November, about 430 vehicles a day were passing through the Gashuunsukhait–Gantsmod crossing. The plan is to double that first and eventually reach 1,200 a day. Export vehicles heading daily to the Khangi–Mandal crossing rose from 350–400 to 530 on November 2, and the aim is 700–800.

Хил дамнасан төмөр замThe cross-border railway

Монгол Улс, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс 2025 оны 2-р сарын 14-нд Харбин хотод Гашуунсухайт-Ганцмод боомтын хил дамнасан төмөр зам байгуулах хэлэлцээрт гарын үсэг зурсан. Энэ нь хоёр улсын хоорондох хоёр дахь төмөр замын холболт болно. Хэлэлцээр нүүрсний худалдаа, Тавантолгойн уурхайн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх асуудлыг мөн хамардаг. Улсын Их Хурал түүнийг 2025 оны 3-р сарын 27-нд соёрхон баталсан.Mongolia and China signed an agreement in Harbin on February 14, 2025 to build a cross-border railway at Gashuunsukhait–Gantsmod. It will be the second rail link between the two countries. The agreement also covers coal trade and expanding the capacity of the Tavan Tolgoi mine. Parliament ratified it on March 27, 2025.

Барилгын ажил 2025 оны 5-р сарын 14-нд эхэлсэн. 2025 оны 6-р сард байгуулсан гүйцэтгэлийн гэрээгээр өргөн (1,520 мм), нарийн (1,435 мм) царигтай хоёр замтай, 32.6 км урт төмөр замыг 24 сарын дотор ашиглалтад оруулна. Төмөр зам өргөн царигаар жилд 30 сая тонн, нарийн царигаар 10 сая тонн ачаа тээвэрлэх хүчин чадалтай байхаар төлөвлөгдсөн.Construction began on May 14, 2025. Under the construction contract reported in June 2025, the 32.6 km line, with a broad-gauge (1,520 mm) and a standard-gauge (1,435 mm) track, is to be put into operation within 24 months. It is designed to carry 30 million tonnes of freight a year on the broad gauge and 10 million tonnes on the standard gauge.

Төмөр зам ашиглалтад орох хүртэл нүүрсийг төмөр зам, авто замын хосолсон тээврээр Хятад руу гаргана. "Монголын төмөр зам" төрийн өмчит компани 2025 оны 5-р сарын 14-нд "Чайна Энержи"-гийн охин компанитай 16 жилийн хугацаанд 247 сая тонн орчим нүүрс тээвэрлэх урт хугацааны гэрээ байгуулсан. Засгийн газар Шивээхүрэн-Сэхээ, Ханги-Мандал боомтуудад хил дамнасан төмөр замын холболтын ажлыг эхлүүлэхийг мөн үүрэг болгосон.Until the line opens, coal travels to China by a mix of rail and road. On May 14, 2025, the state-owned Mongolian Railway signed a long-term agreement with a subsidiary of China Energy to carry about 247 million tonnes of coal over 16 years. The government has also ordered work to begin on cross-border rail links at the Shiveekhuren–Sekhe and Khangi–Mandal crossings.

Гол үйл явдлуудKey dates

• 20242024Нүүрсний экспорт 83.7 сая тоннд хүрч, анх удаа 80 сая тонноос давсан.Coal exports reach 83.7 million tonnes, passing 80 million for the first time.
• 2025.02.14Feb 14, 2025Монгол, Хятад Гашуунсухайт-Ганцмодын хил дамнасан төмөр замын хэлэлцээрт гарын үсэг зурсан.Mongolia and China sign the Gashuunsukhait–Gantsmod cross-border railway agreement.
• 2025.03.27Mar 27, 2025Улсын Их Хурал хэлэлцээрийг соёрхон баталсан.Parliament ratifies the agreement.
• 2025.05.14May 14, 2025Төмөр замын барилгын ажил эхэлж, 16 жилийн нүүрс тээврийн гэрээ байгуулсан.Construction of the railway begins, and a 16-year coal transport agreement is signed.
• 2025.06Jun 2025Барилгын гүйцэтгэлийн гэрээ байгуулж, 24 сарын дотор ашиглалтад оруулахаар тохирсон.The construction contract is signed, with 24 months to put the line into operation.
• 2026.07.10Jul 10, 2026Тавантолгойг жилд 50 сая тонн хүчин чадлаар ашиглах техник, эдийн засгийн үндэслэл батлагдсан.A feasibility study for mining 50 million tonnes a year at Tavan Tolgoi is approved.
• 2026.10.12Oct 12, 2026Статистикийн хороо есөн сарын экспортыг 16.2 тэрбум ам.доллар гэж мэдээлсэн.The statistics office reports nine-month exports of US$16.2 billion.
• 2026.11.03Nov 3, 2026Гашуунсухайтаар өдөрт 430 орчим тээврийн хэрэгсэл нэвтэрч, 1,200-д хүргэхээр төлөвлөж байгаа нь мэдээлэгдсэн.About 430 vehicles a day are crossing at Gashuunsukhait, against a planned 1,200.